
Znaczenie kompetencji narracyjnej w edukacji dziecka
Badania naukowców pokazują, że wysoki poziom kompetencji narracyjnej u dzieci
w wieku przedszkolnym wpływa korzystanie na opanowanie przez nie sprawności pisania oraz czytania, a także innych umiejętności szkolnych. Wczesna stymulacja tej kompetencji przyczynia się również do poprawy umiejętności czytania ze zrozumieniem u starszych dzieci (zob. Soroko, Wojciechowska, 2015: 226-227), a także wpływa pozytywnie na rozwój intelektualny dzieci
(zob. Iluk, 2002).
Wysoki poziom kompetencji narracyjnej wpływa też korzystnie na rozwój emocjonalno-społeczny dziecka i jego funkcjonowanie w grupie rówieśniczej. Dlatego też wszelkie opóźnienia
lub niedostatki w jej kształtowaniu się mogą być przyczyną:
- trudności w budowaniu pozytywnych relacji z rówieśnikami oraz rodziną
(u źródła tego problemu jest niedostateczne zrozumienie opowiadanych historii oraz niemożność wyrażenia własnych przeżyć),
- wycofania z kontaktów towarzyskich,
- braku zrozumienia nauczycielskich oczekiwań w środowisku szkolnym (dlatego dla tych dzieci szczególnie trudne jest uczestniczenie w życiu klasy i szkoły oraz przestrzeganie przyjętych norm i zasad).
(na podst. Soroko, Wojciechowska, 2015: 224)
W związku z możliwymi zagrożeniami wynikającymi z niskiego poziomu kompetencji narracyjnej ważne miejsce w procesie edukacji powinno mieć jej doskonalenie, a to z kolei powinno przełożyć się na konkretne praktyki edukacyjne. Dlatego wywołanie zmian rozwojowych poprzez kształtowanie kompetencji językowych (zarówno na poziomie poprawności słownikowej, gramatycznej
i stylistycznej), jak i w obrębie podejścia do sposobu komunikacji (estetyka wypowiedzi, chęć wypowiadania się na forum) wydaje się bardzo istotnym obszarem oddziaływań w edukacji. Tworzone przez uczniów opowieści mogą być pomocne przy ocenie rozwoju myślenia oraz mowy,
a także poziomu dojrzałości społecznej.
Rozwój kompetencji narracyjnej dzieci w sytuacji edukacyjnej powinien polegać
na jak najczęstszym umożliwianiu dzieciom tworzenia opowiadań wymagających łączenia doświadczenia osobistego ze społecznym oraz dialogicznego ujmowania myśli/wyobrażeń
w interakcjach z innymi (Soroko, Wojciechowska, 2015: 230-231).
Rozwijanie sprawności narracyjnej – wskazówki praktyczne
Moje oświadczenia wyniesione z pracy terapeutycznej z dziećmi na etapie przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym pokazują, że ważne miejsce w rozwoju kompetencji narracyjnej (oprócz działań ściśle językowych), zajmuje stymulacja funkcji poznawczych (m.in. pamięci oraz logicznego porządkowania sekwencji zdarzeń) oraz rozwoju społecznego jednostki (m.in. refleksja nad motywacją działań oraz ich konsekwencjami). W związku z tym stymulacja rozwoju kompetencji narracyjnej powinna być procesem wszechstronnym i dotyczyć kilku obszarów jednocześnie.
Techniki pomagające rozwijać kompetencję narracyjną
Stymulacja kompetencji narracyjnej w środowisku domowym oraz edukacyjnym powinna obejmować:
- ekspozycję na opowieści, które są prototypem oczekiwanej narracji: opowiadanie historii, bajek, krótkich opowieści oraz ich wizualizacje za pomocą obrazków, czytanie dziecku krótkich opowiadań oraz spisywanie własnych przeżyć/doświadczeń;
- aktywną pomoc w konstruowaniu narracji w codziennych sytuacjach;
- modelowanie wypowiedzi dziecka (np. relacjonowanie zdarzenia, które wywołało silne emocje, opowiadanie tego, co wydarzyło się wczorajszego dnia lub podczas wspólnego czytania książeczek),
- trening społeczny; rozmowy na temat motywów/przyczyn działań oraz ich konsekwencji,
- wsparcie rozwoju procesów poznawczych (pamięci, uwagi, myślenia przyczynowo-skutkowego),
- tworzenie własnego dzienniczka wydarzeń/pamiętnika (jako kontynuacja pracy
po zajęciach logopedycznych),
- układanie historyjek obrazkowych oraz wspólne tworzenie narracji
(zadawanie pytań naprowadzających na związki przyczynowo-skutkowe),
- zachęcanie dziecka do opowiadania usłyszanej historii/treści bajki innemu dziecku lub rodzicowi,
- rysowanie przez dziecko komiksów, planów zdarzeń, robienie kolaży
ze zdjęciami dokumentującymi wybrane historie,
- zadawanie dziecku pytań otwartych, problemowych, pozwalających rozwinąć wypowiedź.
- dodatkową formą, która może być przydatna w rozwijaniu kompetencji narracyjnej jest pantomima, drama oraz papierowy teatrzyk kamishibai zwany także „teatrem narracji” (zob. Matsui, 2017).
Wykorzystanie tekstów narracyjnych (odpowiednio zaadaptowanych bajek
lub historyjek obrazkowych) pomaga w rozwoju sprawności receptywnych, a na dalszym etapie doskonalenia kompetencji językowych przyczynia się do rozwijania sprawności mówienia
m.in. w zakresie mowy monologowej oraz dialogowej.
Propozycja pomocy pomagających rozwijać kompetencję narracyjną
- story cubes - kości do gry z materiałem ikonicznym (zob.www.storycubes.com).
- kilkuelementowe historyjki obrazkowe (wyd. Harmonia, wyd. Alexsander: seria Opowiem Ci mamo, WIR, zob. www. edukacyjna.pl)
- J. Cieszyńska, Kocham czytać. Historyjki obrazkowe z tekstami, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków.
- E. Szwajkowscy, Co po czym? Historyjki obrazkowe. Zestaw zielony oraz Zestaw niebieski, Wir, Kraków.
- książki dla dzieci wieku przedszkolno-wczesnoszkolnym
- R. S. Berner, seria: Ulica Czereśniowa, Wydawnictwo Dwie Siostry
- K. Bajerowicz, M. Brykczyński, Opowiem Ci mamo co robią mrówki
(i pozostałe pozycje), Wydawnictwo Nasza Księgarnia,
- A.D. Mizielińscy, seria: Mamoko,
- M. Szelc-Mays (2014), Moje litery. Piszę na A. Podręcznik dla dzieci w wieku wczesnoszkolnym, Universitas, Kraków.
- E.W. Szwajkowscy, Pajdohistoryjki z Jasiem (emocje - relacje - śmieszne sytuacje), Wyd. WIR
*** dla dzieci w młodszym wieku przedszkolnym
- E. Carle, Bardzo głodna gąsienica oraz inne pozycja, Wydawnictwo Tatarak,
- M. Galewska - Kustra, J. Kłos, Pucio i ćwiczenia z mówienia, czyli nowe słowa
i zdania, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
- 3-4- elementowe historyjki obrazkowe (wyd. Harmonia, Alexsander: seria Opowiem Ci mamo).
Bibliografia
Iluk J., (2002), Jak uczyć małe dzieci języków obcych, Wydawnictwo Gnome, Katowice, s.103- 123.
Matsui N., (2017), Wszystko o kamishibai: pytania i odpowiedzi, tłum. A. Sauvignon, Katowice.
Soroko E., Wojciechowska J. (2015), Kompetencja narracyjna jako obszar nauczania i oceny
w edukacji, „Studia Edukacyjne” nr 37, s. 211-236.
Barbara Kyrc
logopeda